лын хамт хэвлэсэн билээ.. Эрдэмтэн Пота- нин «Барууц хойт монгол» гэдэг 4 боть номдоо монголын аман зохиол, үлгэр өдий төдийг цуглуулж, суд^лж хэвлэсэн байна. Мопголчууд макжийщ ноё^ХолД башхдра юу ч хийгэ^гүй, юу ч үгүй байсан юм бол тэр Оросын эрдэмтэн нар юуг судалж, юуг цуглуулж, юуг хэвлэж байсан юм бэ? Монголыд ард түмэн, манжийн дарлагдлын дор байхдаа зүйл бүрийн бэрхшээлийг давж, соёлын үнэт юмыг бүт^эсээр ирсэн юм. Түүнийг Оросыч эрдэмтэн судалж байсан юм. Түүнийг одоо бид хамгаалж судалж ашиглах хэрэгтэй байна. Дээр дурдсан «Шинжлэх ухаан» сэт- гүүлийн мөн дулаарт Жамбалсүрэц бичпх- дээ, феодалын ба хөрөнгөтний нийгмийн үед сайа зохиол огт гардаггүй, харин тэр нийгмийс устгасны үндсэн дээр сайн зо- хиол гарсан гэжээ. Тийм юм бол цогтой бүтээлээрээ тух-айн нийгмийг донсолгож байсан Леоьардо да Винчл, Пушкин, Толс- той нарыг яах вэ? Тэднийг сайн зохиол бичээгүй гэж Жамбалсүрэн хэлэх санаа- тай байна уу? Ард түмний авьяас билэг- тэн хүмүүс феодал, хөрөнгөтний дарлагд- лын дор гайхамшиг' урлагийн Дээд бүтээ- лийг хийсэн нь цөөнгүй байна. Харин фео- дал хөрөнгөтний нийгмийн үед авьяас би- лэгтэй олон хүнд авья.ас билгээ i аргаж хөдөлмөрлөх бололцоо олдохгүй, их бэрх- шээлтэй байсан гэж яривал еөр хэрэг бө- ГӨӨД ЗӨВ үг боЛЬО. 1937 оноос хойш хэвл^гдсэн дунд сур- гуулнйн унших бичгүүдийн дЗтор хувьсга- лын өмнөх үенйн уран зохиол! бараг ороо- гүй, хуучин өв соёлын тухай үг байхгүй буюу үг байхлаараа ссёл байгаагүй гэдэг үгтэй! байна. Дунд сургуулийн прогр.аммд монголын угта зохиол байхгүй байна. Ха- рин 1956 онд дунд сургуулийн программд засвар оруулж монголын утга зохиолыг 32 цаг үзэх болсон ба түүний п.\ төлөвийг шинэ цагийн уран зохнолд зориулж байна. Ингзхлээр 1921 оноос урагш монголын ард түмэнд үндэслий уран зохиол байсны ту- хай нэг ч үгийг сонсолгүй1ээр манай за- луучууд арван жилийн дунд сургууль төг- сөж байна. Энэ нь даанч хүлцэж болшгүй 1хэрэг. Үндэсний соёлын ев болох уран зо- хиол, түүхийц дурсгалт бичгүүдийг 1921 аноос хойш нэлээд хэвлэж эхэлсэн ба 1937 о.н хүртэл Загалы-н тууж, Оюунтүл- ХҮҮР, Гучин хоёр модон хүний үлгэр,’ Хав муурын үлгэр зэрэг х>дэн арваад ном хэв- лэсэн байтал 1937 оноос хойш сүулийн хорь шахам жнлийн дотор галцхан Нууц тов- чобны орчуулгыг хэвлэсэн байх юм. Ерөнхийдээ» монгслын хэвлэлийн ажнл СУ,ҮЛИЙн хориод жилнйч дотор их өргвжиж хөгжсөн байхад соёлыя өв болох дурсгалт .бичиг хэвлэх явдлыг бүр зогссон байна. Соёл боловсролын талаар хариуцлагатай ажил хпйж байгаа зарим нөхөд жпл бү- рийн хэвлэлшш төлөвлөгөөьөөс соёлыи өв болох дурсгалт бичиг хэвлэх явдлыг хасч хойшлуулсаар' сүүлийн хориод жилд дурс- галт бичгийг хэвлүүлсэнгүй гэдгийг хэлэх ХЭРуГТЭЙ юм. Соёлын өв болох вом бичгүүдийг хайш яаш үзэж байгаа явдал бол| түүнийг үрэг- дүүлзн сүйтгэхэд хүргэж байна. 1955 онд Архангай аймгийн Ихтамир сумын хариуц- лагатай ажилтан нар^ хөдөөний ардын өв- гөдийц үеэс хадгалж байсан хуучин ном судрыг харгис хуучны юм гаж буруушаа- саар байгаад тэдний ном судрыг хадны хонгилд хийх буюу түлэхэд хүргэсэл бай- на. Тэр нутгийн сэхээтэн нар хуучны соё- лын өвпйг хайрлан хамга.алж боломжтой талыг ашиглан хэрэглэхийн оронд. устган арилгах замд оржээ. Архангай аймгпйн хариуцлагатай ажил- тан Хаячхирваа, Дашдэндьз нар 3pxi ту- шаалаа буруу хэрэглэж ном, нохой хоё- рыг усггах компанийг явуулж байсан бай- на. Хуучны. ном бүрийг феодалын ном гэж устгах ба нохойг малд өвчин халдаана гэж тийм муухай -ажлыг хийсэн байна. Соёлын өвийг ^гүйсгэх явдал бол хууч- ны зохиолчдыг үнэлэх явдал дээр ч үзэг- дэж байна. 1955 онд Монгөл хэл дзэр хэв- лэгдсэи, Бүгд Нзйрамдах Монгол Ард ул- сы<н түү.хийн дэвгрийн эцэст алдаа мадгийг залруулах хуудэс хавчуулсан байна. Энэ хуудсан дээр уг түүхийц 237 дупаар хуу- даснаас хэдэн мөрийг хасч уншаарай гэж бичжээ. Тэр улшиж болдоггүй мөр нь юү гзвэл манай монголын алдартай ерөөлч Гэлзгбалсан Лувсан хуурч хоёрын тухай өгүүлсэн зүйл’| байна. Б. Ширэндэв редак- цийн буслд гишүүдтэй огт зөвлөсөнгүй, ганцаараа шийдвэрлэж энэ ерөөлч, хуурч хоёрын нэрийг балласан байна. Эдний нэ- рийг яагаад нэрлэж болдоггүй цээртэй бо- лов? Лувсан хуурч арды,н засгийн анхны үед «Агаара.ар нисдэг аэроплан» гэдэг дуу зохиосон нь ард олны дүнд. их л дэлгэр- сэн билээк 1943 онд зөвлөлтийн цэргийп ялалтад зориулсан шүлэг зохиож «Үнэн» сонинд хэвлүүлсэн билээ. Лувсан хуурч урьдын цагт аж төрж хуучнн харгис засгийн үед насны ихэнхийг ©нгөрүүлсэн боловч манд- сан хувьсгалыг баяртайгаар| угтаж, түүнд ялалтыг ерөөж, түүний амжилтыг магтан дуулж.байсан билээ. Лувсан хуурчцДн ту- хай тусгай ном Зөвлөлт улсад’ хэвлэгджээ. Гэлэгбалсан^ монголын алдартай ереөлч байсан бөгоөд тэнгэрээс хүр £}(йсан ерөөл4 домын ерөөл, наадмын ерөөл,. аиргийп ераөд
RkJQdWJsaXNoZXIy MjU4NDY5