— байлдааны цагийн зэвсэг, хувцас, тухайлж хэлбэл нум сум, илд бамбай, дуулга хуяг бусад зүйл хулгайлсан, — тэмээ, морь, үхэр, хонь болон хээлтэй мал хулгайлсан. — төрөл бүрийн материалаар хийсэн хивс, хүний өмсөх хувцас хунар хулгайлсан, — айл гэрийн эд хогшил, тулга тогоо зэргийг хулгайн замаар авсан, — хүмүүсээс тодорхой үйл ажиллагаа, үйлдвэрлэл явуулахад хэ- рэгтэй багаж зэвсгийн зүйлийг хулгайлсан, — бусдын амин хувийн хэрэгцээт зүйлийг хулгайлсан, — уналга, хөсөг тээвэрт хэрэглэх морь, тэмээ болон хүний аян замын хэрэгцээний эд хогшил, хүнсний зүйл хулгайлсан, — гэр орон, эд хогшилгүй ганц бие хүн хулгай хийсэн бол түү- нийг барьж, хохирсон хүнд зарц болгон шилжүүлэх, — хулгайчийн үйлдсэн хэргийн ул мөрийг баллак устгасан, хул- гайчийг нуусан этгээдийг яллах, — бүлэг хулгайчийн үйлдсэн хэрэг, — хулгайн хэргийг мэдсэн, хулгайд сролцсон хүн уг хэргийп га- лаар өөрөө гэрчлэх, — хулгайн хэргийг илрүүлэх, шийдвэрлэх ажиллагааны жура?: зэргийг хуулиар заан тогтоожээ. Гэмт хэрэгтнийг барьж илрүүлээд хулгайлсан мал эд хөрөнгийг хохирсон эзэнд нь бүрэн болгох үндсэн дээр буиаан олгохын хамт үйлдсэн хэргийн шинж байда I, хэргийг хөнгөрүүлэх, хүкдрүүлэх у^лл шалтгааныг тогтоосны дагуу оногдуулах ял/г оло;л хэлбэрээр хэр;~- лэж байсан ажээ. Тодорхой тооны малыг хулгайчийн мал хөрөнгөэс гар/уу.дл:. л<т дөрвөн бэрхийг (морь, хонь, тэмээ, ямаа дөрвийг) оруулсан есөп ма.. лыг нэг ес, түүнээс дээш хэд хэдэн ес болгюн зааж олон тооны ма- лыг гаргуулж яллах хэлбэрийг хэрэглэж байсан бололтой. Бас хул- гайчийн ар гэрийн хүн, мал эд хөрөнгийг хураан авч тараах хэлбэ- рээр яллах, зарим тохиолдолд хулгай дээрэм хийсэп хэрэгтний гары? хуруу, чихийг огтлох, цаазаар аваачих ялыг хэрэглэж байжээ. Энэ хуулийн хулгайн гэмт хэргийн заалтаас жпшээ болгоход «Хэт хутга, аргамж, морины чөдөр, хазаар, хүзүүвч, малгай, гуда: өмд хэвнэг (цув) жанч, унжилга санжилга бүс, хилэн бүс, хайч, морь мал уядаг уяа, зэл, төмөр дөрөө, эмээл, тохом. хударга хуяг дуул- ганы гэр сүх, ойль, хуурай, идээ хоолны зүйл, уутанд хийсэн хонинч бүхэл мах, дээл чимхүүр, гарын бөлзөг, чимэглэсэн хуй (хутга, илд, зэрэг зэвсэг агуулах гэр) эдгээрийг хулгайлан авсан байвал чих, ху- рууг огтлон авч яллах бүлгээ. Хэрэв хулгайч хүн чих, хуруугаа хайр. лаж байгаа бол таван мал (хоёр бод гурван хонь) ав» гэсэн байна. Үүнээс үзвэл зөвхөн хулгай дээрэм хийсэн этгээдийн гарын хуруу, чихийг огтолж авах ял оногдуулж байхыг хуульд зөвшөөрчээ. 3. Энэ хуульд феодальгнтөрийг бэхжүүлэх болон хүлгайн гэмт хэ- рэгтэй тэмцэх тухай асуудлаар зохих заалтыг тусгахын хамт нийг- мийн амьдралын бусад олон чухал зүйлийг хууль болгон тогтоож мөрдүүлсэн юм. Тухайлбал: 22
RkJQdWJsaXNoZXIy MjU4NDY5