Монгол хууль, хуульч МОНГОЛ-ОЙРАДЫН ХУУЛЬ Манай сэтгүүлийн үүний өмнөх дугааруудад нийт- лэгдсэн «Монгол хууль, хуульч» булангаар бид Чингисийн «Их засаг», «Юань улсын засаг хуу- лийн тухай» тус тус өгүүлсэн билээ. Түүнлй үр- гэлжлэл ^олгож энэ дугаартаа 1640 оны Монгол- Ойрадын хуулийн тухай танилцуулж байна. Хууль гарДх үе. 1634 оныг хүртэл дөрвөн ойрадын улсын эрхийг барьж асан Хархул ноёны дараа түүний хүү Эрдэнэ баатар хунтайж (1635—1663) ойрадын тайшийн тушаалд дэвшиж эцгпйц үйл хэргийг чадамгай залгамжлан үргэлжлүүлжээ. Баатар хунтайж XVII зууны гучаад оид цорос. дүрвэд, торгууд олон хошуудыг нэгтгэн ойрадын холбооны хүчирхэг улсыг байгуул.- сан байна. Шинээр мандсан ойрад улсыг бэхжүүлж монгол угсаатны нэгдсэн чармайлтаар харийн түрэмгийллийг эсэргүүцэн тулах, орос улсын элдэв өнгөлзлөгийг зогсоож түүнтэй улс төр, эдийн засаг, худалдааны харилцааг тогтсюх, Зүүнгарын улсын нэр сүрийг бад- руулж нийт монгол угсаатны дотор тэргүүлэх байр эзлүүлэхийн тө- лөө бололцоотой бүхнийг хийхэд Баатар Хунтайжийн төрийн эрх барих үеийн гадаад дотоод бодлого чиглэгдэж байв. Түүний санаа- чплгаар 1640 оны 8 дугаар сарын эхээр дөрвөн ойрадын нутаг Тар- вагатайн Улаан бураа гэдэг газар халх ойрадын ноёдын их чуулган болсв. Энэ чуулганд халхын Эрдэнэ засагт хаан Субадай, Очирбат, Тулгар түшээт хан Гомбодорж, Сэцэн хан аймгийн нөлөө бүхий том ноёд, Ойра 1ын Эрдэнэ баатар хуптайж, Хөндлөн убаш, хошуудыч гүүш хан Төрбаах. Тэигэрэп топн нарын зэрэг халх ойрадын төр шашвы зүтгэлтэн болон Хөх нуурын монголчууд, Ижил мөрний тор- гуудын нсёдын төлөөлөгчдөөс бүрдсэн 30 шахам том ноёд оролцсон байна. Энэ чуулганаас 40 түмэн монгол, 4 түмэн ойрадын хамтран тог- ТОО2СН хууль зүйн чуха I түүхэн баримт бичиг-Монгол-ойрадын хууль тэдэ’ цаазыц бичгийг санал нэгтэй баталжээ. Түүхэнд «Монгол-ойра- дын хууль», «Дөчин дервөн хоёрын нх цааз» гэх зэргээр тэмдзглэг- ,дэж ирсэн энэ цааз бичиг нь ноёд язгууртнуудын хоорондын харцд. цааг зохпцуулах, тэдгээрээс өөрсдийн харьяат хамжлагаа захирах ^явдалд бэримтлах хууль зүйн үнлсийг тогтоох, монгол улсын тус- _г$ап тогтнолыг хамгаалах, манж, оросын зэрэг харийн түрэмгий^- лийн эсрэг монголчуудын хамтын хүчинг нэгтгэп зохион байгуудах хийгээд шарын шашны хүч нөлөөг монгол оронд дэлгэрүүлэх зэрэг 20
RkJQdWJsaXNoZXIy MjU4NDY5