Депутатын сургууль ТӨРИЙН ЗАСАГЛАЛ, ТҮҮНИЙ ХЭЛБЭР («Засаглал хуваах» зарчим) Бүх шатны Ардын Хурлын депутатын төр, эрх зүйн онолын мэдлэгээ дээшлүүлэхэд нь туслах зорилгоор манай сэтгүүл «Депутатын сургууль» булан нээж байна. Энэ булангаар засаглал, түү- ний хэлбэрүүдийн тухай эхлэн өгүүлэхээс гадна парламентат ёс, хэрэгжүүлэх арга хэлбэр, мон- голып парламентат ёсны шинж төрх, орон нут- гийн Ардын Хурал, түүний хөгжлийн төлөв зэрэг цуврал сэдвүүдийг авч үзэх болнэ. Дэлхийн хууль зүйн шиижлэх ухаанд өөрпйи гэсэн байр суурь эзэлдэг эрх зүйн онолын нэг үндсэн асуудал бол «Засаглал хуваах» згрчим юм. Америкийн нэрт түүхч Герберт Аптскер Нэгдсэн улсыч Үндсэл хуульд ард түмний бүрэн эрхийг дархлан баталгаажуулах, вэг хүний ө:өн дэвжпх ноёрхлыг таслац зогсоохоор хуульчлан туп- хагласан аугаа их зарчмуудын нэг нь «Засаглал хуваах» зарчим гээд төрийн засаглалын хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүхнйн удпрдлагын хүрээнд засаглалын хязгаар тогтоож, ингэснээр нэг хүний хэмжээгүй ноёрхол бий болоход саад болдгсороэ энэ з^рчмын ач холбогдол ор- шинс'» гэсэн байдаг. Төрийн «засаглал хуваах» зарчмын гол шинж, ач холбогдол нь ард түмний эрх ашгийн эсрэг төрийн засаглалыг ашиглах явдлыг тас- лан зогсоох бололцоог бүрдүүлж өгдөгт оршпно. Төрийн засаглал хэрэгжүүлэх эрх бүхий байгууллага, түүний са- лаа мөчир бүр Үндсэн хуулиа хамгаалагч, түүнийг бүтээлчээр хэрэг- жүүлэхийн төлөө хүчин зүтгэгч байх ёстой. Гэхдээ Үндсэн хууль нь төрийн хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүхийн засаглалыг хуульчлан тот- тоооон эрх зүйн гол баримт бпчгийн хувьд эдгээр засаглалын «дээр» нь байх ёстой. Э*е нь эрх зүйт төрийг төлөвшүүлэн тогтоох үйл явц. бодпт биелэл болох нэг чухал алхам болно. «Засаглал хуваах» зарчмын хэрэгжилт нь хууль тогтсюх. гүйцэт- гэн захирамжлах, шүүхийн бамгууллагуудын эрх хэмжээг зааглаж, харилцан бие биендээ хяналт тавпх, асуудлыг харилцан тохиролцох, зохицуулах хэлбэрээр илэрдэг байна. Йнгэснээр нэг хүний ноёрхол * 1 Аптекер Г. Американская революция 1763—1783. М. 1982 с 294 13
RkJQdWJsaXNoZXIy MjU4NDY5