«ииг хөдөлмөрөвр хүмүүжүүлэх ажлын кйр, материаллаг бааз аль хир хангагдсаи билээ гэх мэт олон асуудлыг давхар оо- долцох нь зүйтэй, Муу нь юу гэвэл дзэрх санаа нь аль ч төрд байдаг төрийн цээрлэ- лийг үгүйсгэж байна. Муу муухай бузар хэрэг үйлдсэн этгээдэд төрийп цээрлэлийг үзүүлэх ч ёстой, үзэх ч ёстой. Эвэ бол төрт ёсоо хүндэтгэж дээдлэн шүтэж байсан цагт байх л ёстойв Хэрэв төрийн цээрлэлийг хэрэглэхгүй бол нэгант хямралд орсон эдиин засаг маань улам доройтож, сүүлийн үед ихэд пазар авах төлөвтэй байгаа айдас хүргэм жигшүүрт гэмт хэрэг нийгмийг эз- лэх бюлно, Ер нь нйм байдалд хүрээд байиа шүү. Төрийн цээрлэл нь төрийн шо- рантой холбоотой асуудал юм. Шорон бол хийон хэрэгт нь тохируулж төрийн цээр- лэлийг хөдөлмөрийн .хумуүжилтэй хослуу- лан үзүүлдэг орчнн байх ёстой, Гэтэл ма- най шоронгууд энэ үүргээ биелүүлж чадаж байна уу гэвэл үгуй байна, Энэ тухай сэтгүүлч С, Цогтсайхац «Ардчилал» сонинд шоронгийн амьдрал хүнийг хэрхэн хүмүү- жүүлж байгаа ба хянагч, офицеруудьш нийгмийн асуудал зэрэг слон асуудлыг зөв зүйтэй бичлж чухал чухал санал дэвшүүлснийг дэмжиж байна. Төрийн хүчирхзг байх нэг үмдэс нь сахилга, дэг журам бүхий армитай, хатуу зөөлөн хосолсон шорюн гяндантай, төр, олон түмний тусгаар тогтнсл, аюулгүи байдлыг хамгаалсан дотоод яам (зсзэл газар, хорюо ч байж болнс)-тай ялыя бл :- логыг чин шударга хэрэглэж чаддаг шүүх, лрокурортой, мөн гүйцэтгэн захирамжлах байгууллапатай байдагт оршпно. Эдгээр байгууллагын бүтэц, нэр ус үйл ажиллапаа нь монгол төрт ёсиы уламжлалд тулгуур- лахын чацуу дэлхийн бусад орны тө.рийВ зохион байгуулалт, үйл ажпллагааны аль боломжтой талыг авч хэрэглэх зайлшгүй шаардлагатай, Хүн төрөлхтөн бие биенээс сурч, элч төлөөл&гчөө харилцан илгээдцэж. терт ёсны олон асуудлаар санал бодлоо солилцож ирсэм бөгөөд ингэхгүйгээр ч улс гүрэн оршин тогтноход бзрх. Хармн бил гадаадын юмыг авахдаа хэт туйлшруулж утга учиргүй хуулбарладаг гашуун турш- лагыг мартаж хэрхэвч болохгүй. ЗХУ бо- лон социалист нөхөрлөлинн орны туршлага гэж 70 жил сармагчи.н лугаа »адил хуул- барлан дууриаж байонаа оюо АНУ, Япон, Англи гэж их ярих боллпо, Эдгээр opiibi төр иргэншлийн туршлагыг авалгүй яахав. Авах ч ёстой. Гэхдээ өндөр хөгжил бүхий үйлдвээлэх хүчинтэй, ӨМЧИЙН ОЛОч хэлОЭ- рнйн боловсронгуй системтэй, хүн амын амьжирпааны түвшин манайхаас асар хол зүрүүлок, МЗ'И эдгзэртээ зохнцсоп улс тө- ршш тогтолциотой орны тьрийн бүтцийг тзр аяа.р нь хуулбарлан авч яавч бо- лохгүй. Бид зөвлөлтийг хэдий дуурайоан ч лурсан, олсон ч бий, алдсан, эндсэн ч юм бийв Далан жил ханилчихаад одои мууг нь дуудаж, салан тусгаарлах гздэг нь юу л бол Уулын буга хараад унасан морио хая- на гзэч болох бий. Иө-гөө талаар мсьтол- чууд бидаий хүннй мэс чанар гэдпийг эрх биш бодууштай. Гэхдээ өр шир, вгөө aeaaiHUXiaa талаар үг хэлээ харилцан ашиг- гайгаар ухаалгаар ол!олцох х^рэгтэи Оиз, Лав л «хэрэлдэх» хэрэггүй байх, Хууль :нь амьдралыц зураглал оолж, олны санаа бодол яв цав тохирсон, үг үсэг, найрлапа нь товч тодорхой, оновчтой байх хэрэгтзй. Нэг улсад төдпй тооны хууль байна гэж урьдчилан хатуу товлож болохгүй, болдог ч үгүй юм. Сүүлийн үед олон хууль байхаар ярьцгаах боллоо. Бид енгөрснөө эргэн харвал маш олон хууль, зарлиг, тогтоолтой (эдгзэр пь сдоогийн амьдралд тэхирохсо бэльссл) з уралдаж бур хатуухал хэлбзл эрхийн ;л<тын хөлгүй далайд живэн хөвж явснаа 1УсД 1990 онд ялган аалгаж, хүчингүй болгох гэж хэр зүдэрсэн билээ, Улсын Их, Бз?а Хурал одоо олон хуулийг шинзэр л гаргаад оайх юм д]иг хэвлэл, радиогоор төрел бүрийн мзргэжилтнүүд ярьцгааж байнэ. Бид хуулийг цоо шинээр зөхнсх, за- римыг нь одоэ мөрдөж байгазлза шинэ нөх- цөлд зохицуулан өөрчлөн засварлах хэ- рэгтэй. Гэхдээ бидэнд анхалрах юм их байна, Оюуны, хэвлэлийн, өмчийн гэх мэт хуулийг цоо шинээр зохионо гэж байна, Гэтэл өмчийн хапилиааг (үчсыч. ' дуноол- л‘лч .дмнны) БНМАУ-ын Иргдчий хүулиар зохицуулсаар ирсэн бөгөөд харии одоогийн здийн засгийн олон хэвшил, өмчийн олон хэлбэр тогтнож байгаа нөхцөлд өөрчлех нь зайлшгүй. H'M'ip ч хэлбзрлйн өмч бай- лаа түүмий эзэн нь эзэмитикхд ашятлах, 3axnpaiH зарцуулах гзсан хоорондоэ хол- боотой гурв»ан элементээс бурддэг. Улсын капиталист, хувийн, хамтын гзх мэт оүх хэлбэрийн өмчинн эзэн нъ еерсийн өмчөө эзэмшимэ, ашиглана, захиран зарцуулна. Нөгөа талаар rve үлсяд байгаа бүх хэл- бэрийн өмчийг БНМАУ-ын төр л нэгтгэн зохицуулн1а. Иймд Иргэний хуульд түлгуур- лан олон хэлбэрийн емчийн харилцааг ■нэгтгэж шинэтгэн өөрчлөөд дараа нь өмч tvc бүрд нь тусгай дүрэм боловсруулахад болохгүи гэх юмгүй. Ер вь Ипгжзй хуу- линд өмчийн, зохиогчийн, шинэ бутээл, оновчтой саналыч, өв залгамжлалын ха- рчлц,21энуудыг зохицуулсан байдаг. Хууль зүйи ухмны д>д зрдэмтэн Т. МенхЖАРГАЛ 32
RkJQdWJsaXNoZXIy MjU4NDY5