Цаг үе, бодол эрэгцүүлэл ХУУЛИЙН БОДЛОГОД ЮУ АНХААРАХ ВЭ? Бидний монголчууд түмэн олноо эмхт- 1Гэн захирч төр улсаа түвшитгэж ирсэн өнө эртний уламжлалтай. Манай төр, иргэнш- лийн бүрэлдэн тогтож, хөгжиж ирсэн түү- хийг бусад нүүдэлчин улс гүрэнтэй харь- цуулбал сонгодог хэлбэр гзж эрдэмтэн мэргэд үнэлсэн ч уд1аатай. Унэ нь вргөн .уудам дэвсгэр нутагт төр засаглал тог- тож төр нь ард түмнээ жолоодож, ард түмэн нь төрдөө удирдуулж, төрт ёспы захирах, захирагдах харилцаа төлөвшин бүрэлдэж ирснийг хэлж байгаа хэрзг, Манай ард гүмэн төр мииь хүмүүнлэг, энэрэнгүй, өгөөж баян, хүчирхэг чадалтай байгаасай хэмээн дээдлэн хүндэтгэж «Тө- рийн минь сүлд бат орштугай», «Төр ту- мэн нүдтэй, төрсөн бис хоёр нүдтэй», «Тө- рийн минь алтап багада» гэхмэт хүндэтгэл, оюун бплэгдэл, эрхмлйи дээд үгээр бшшрзн тахиж ирсэн 6ei нид одоо ч настан буур- лууд төрийнхөө алтан сүлдийг дээдльн цай, сүүшшхээ дээжийг «ргөж залбирсаар бан- Даг билзу Үнэндээ төр хучирхэг бөгомд түүний хучирхэг гэдэг нь харгис хэрцгий гэсэи утга биш. Төрийн хүчирхзг чанар нь ард олпы сэтгэл оюунд нийцсэн бутэц (аппарат). уг бушэд ажиллаж буй чадвар- лаг албан хашигч, тэдгээрнйн мөрийн хө- төлбөр болох хууль гурваас бурддэг. Пйм учраас төр, хууль хоёр салшгүй холбоотлй бөгөөд төргүйгээр цааз хууль, хуулыуй- гээр төр оршин байх боломжгуй. Тэгэхлээр_ төрөө дээдэлнэ гэдэг нь хуулиа сахин бйелуүлнэ гэсэц үг билээ. Монгол- ЧУУД туулж ирсэн бухий л хупацаапдаа хуулиа боловсруулан баталж, түүнийг дээд- лэн хүндэтгэж нрсэн уламжлалтай. Түү- хэп энэ замналдаа оносон ч бий, алдсан ч бийв Гэтэл бид 1921 оноос өмнчх хууль цаазат төр, иргэншлээ, ард түмнээ х’оц- рогдсон, будүулзг, болхи хэмэзн бар’.г юу ч байгаагүй мэт угүйсгэж байсан бол одоо 1921 оноос өмнө бух юм сайхан бай- лаа. Харин 70 гаруй ж*илд юу ч бүтэ-гээ- гүй, хийгээгүй, дандаа устгаж нураасаар байсан мэтээр ярьж, бичих боллоо. Энэ чинь бидний хэт нэг тийш хэлбийлгэдгнйн л гай юм, Манай ард түмэн түухийн урт хугацаанд төр, хууль цааз, төрийн соёлын талаар асар нх зуйл хийж ихэзхэд туршлага хуримтлуулсаны зэрэгцээ туухийп то- дорхой усд төр улс хямарч бусдын шахалт хавчилтанд орж ард тумэн зовж зүдэрч, төрт ёсны уламжлалаа огоорч гээсэн явдал Саисныг туүх гэрчилнэ. Бид аль ч »асууд- лыг авч үзэхдээ нэг туйлаас нөгөө туйл руу хэг хзлбийлгэх. нэгийг магтаж дө- виилгэхийн тулд ннгнөг муучилж үгуйс- гэхэдс заилсхийх хэрзгтэй. Төр ард түмпээ удирдахдаа болж бү- тэх сайн бүхлийг дэмжин дэлгэруүлэх, бо- лохгүй муу уйлийг албадлагыд хэрэгсэл, жхпргаины аргаар таслан зогсаох хучир- хэг мехаиизмтай, тэр нь хуулийн зохицуу- лалтаар хэрзгжих учиртай. Гэтэл төрийн мсхадизм, захиргаапы аргыг ишм бу- длан авч. туугззр ч барахгүи тприйг «эрийг iii, захиргаадаж улмадр нзг нам, нэг ху- ний дураараа авпрлаж байсан хунд сурт- лып ноёрхдын счстсм задрап уналаа. Үу- лчйг хучуус 1'’.рдчж1а.1, ил тодыи усд ямар Н'-.:' алГддлага, .т.хиргаадалт хэрэггүй юм пшг сйлгож улмаар дээд сайгууллага нь доод байгууллагаа, дарпа и^ ажилтиаа, багш нь сурагчаа, аав ээж пь ур хуүхдээ захлрах удирдлагын зарчпм алдагдаж эц- сийн булэгт слхилга, дэг журмып знрчил нь нийгмийг хямралд хүргэж болзошгуй байдалтай болов. Т«рт ёс<ю хүпдэтгэж, нийгмээ цэвэр ариуп байлгая гэвэл алоад- лага, захиргаадалтыг хэрэглэх заилшгүи шаардл1эга гарна. Үүнд пэг намын систем дэх хунд суртлы.н захпргаадалтыг халах тухай байхаас биш төрийн захиргаадалтыг угуйсгэх тухай байж хзрхэвч болохгуй. Ер нь «аль ч намд захиргаадалт хэрэггүй зөвхөн төрд л байх ёстой зүйлв Үунд л төрийн хуч чадал оршиж байдаг нь зүй тогтолт узэгдэл мфн билээ. Төрийн и.ааз хуулийг монголыа нутаг дэвсгэр дээр амьдарч аж төрж буй Оүх хуп, тодруулбал төрийн тэргүүнээсээ аваад ажилчин, албап хаагч, малчин, сурагч, оюу- тан, гэрийн ажилтай болоп маиай нутагт тур байгаа гадаадын хзрьяат хэн Ооловч хундэтгзн сахих үурэгтэи, Олон Н1а.мым оистем югтөж. хүмүүс иод- соп санасанаа чөлөөчэй пл тод ярьж ард- чилал жи-нхэ-нэ утгиараа хагжиж эхэлж байгаа болон нийгэм бүхэлдээ хөдөлгөөад 30
RkJQdWJsaXNoZXIy MjU4NDY5